Transport

Previous • De Oorlog • Toerisme • Transport • Ontdekkingsreizen • De Vrouwen • De Ljkverbranding • Algemeen

Transport

Tram-Concessie.
Krantentitel:
Het nieuws van den dag voor Nederlandsch-Indië
Datum, editie:
26-04-1913, Dag

Tram-Concessie

Bij Gouvernements Besluit is aan den heer E. C. Abendanon concessie verleend voor den aanleg en de exploitatie van een stoomtramweg op het eiland Bali, loopende van Gianjar over Bebitra, Bedoeloe, Pliatan, Sakah Batoean, Soekawati, Den Pasar, Sesetan Soeoeng Sesetan, vervolgens in Oostwaartsche daarna in Zuidwaartsche richting ombuigende langs de strandkampoeng Soeoeng Batang Kendal en over het eiland Serangan naar de aanlegsteiger aan de Noordzijde van de Vaargeul Benoa met een zijtak van Den Pasar naar Tabanan.

Singaradja, (Bali) 25 Januari 1913. Bali van Zuid naar Noord. Krantentitel:
Het nieuws van den dag voor Nederlandsch-Indië Datum, editie:
27-01-1913, Dag

Singaradja, (Bali) 25 Januari 1913. Bali van Zuid naar Noord.

De heer Jonkhoff is heden met den heer Bouman, van Soerabaja, en controleur Dankmeijer, van Tabanan, met een Walthamauto dwars door Bali gereden, van Den Pasar naar Singaradja.
De Waltham had een ontzettend zware taak. Ongelooflijk diepe ravijnen moesten worden door getrokken en de waterscheiding in het midden van het eiland was voor voertuigen maagdelijk terrein. De reizigers werden hier met algemeen enthusiasme ontvangen. De auto werd al spoedig de Balische padvinder genoemd. De tocht heeft 12 uren geduurd. Op sommige plaatsen zakte de wagen soms een meter diep weg in den bodem. De bevolking betoonde zich overal bizonder gewillig en het bestuur verleende op lofwaardige wijze zijn medewerking tot het welslagen van den tocht.

De geschiedenis van den Bali-weg. Krantentitel:
Het nieuws van den dag voor Nederlandsch-Indië Datum, editie:
02-07-1917, Dag

De geschiedenis van den Bali-weg.

Van Bali schrflft men ons:
Ruim 22 jaar geleden waren wfl getuige van de plechtigheid, dat onze vroegere re- Sdent de heer H. W. Veenhuizen, de eerste sS -and in het ravfln stortte, waarover _e weg zou komen, die Noord-en Zuid-Bali mnr elkander zou verbinden. %eze reTdent was toen reeds bflna 5 jaar hoofd van het gewestelijk bestuur van Bah en Lombok en hfl zag in, vat een eerste vereischte voor een land een goed wegennet W Onder sfln bestuur zfln op dit gebied dan ook zeer veel verbeteringen aangebracht. 700 vond hfl het ook noodzakelflk, dat een flinke wei Zuid- met Noord-Bali zou VeE_Qhönaverde en werkte daarvoor zooveel ln zfln macht was. Be Waterstaat verleende roede zön hulp, maar dit was nu mist niet Svorderlflk vóór een snelle ontwikkeling deßoor*nalD'het oponthoud zou de heer Veenhuizen wellicht zfln bestuur al hebben neergelegd, voordat met het eigenlflke werk een begin was gemaakt. Dat wilde men echter niet; men liet dezen werker de eer van de eerste spade in den grond te hebben gestoken.
Zonder tegenspoed was de groote weg uiterlijk einde April j.l. klaar geweest, doch de hevige aardbeving van Januari 1.1. gooide vooral hoog in het gebergte het terrein zóó door elkaar, deed zulke aardstortingen en zoovele en zulke diepe scheuren ontstaan, dat het beslist onmogelflk was, den wegaanleg volgens het eerst bepaalde tracé voort te zetten.
Oorspronkefflk zou de weg namelflk loonen van hier over Koeboetambahan, Tamblang, Klampoeak, Pengyahan, Batang, daar over de waterscheiding, Kintamani, Koaboebatoer Sekaan, Tegallagang, Pliatan, Soekawati en Den Pasar.
Bit tracé was gekoien, omdat het liep door een bevolkte streek, nogal gemakkelflk was aan te leggen en door het overschoone Kintamani liep. Onmiddellflk na de aardbeving zfln eenife geologen op onderzoek uit geweest, ter vaststelling van de oorzaak der aardbeving, ©eze waren van meening dat de aanleg van een weg in die buurt tot de onmogelflkheden behoorde. Be grond is daar als het ware doorploegd, bflna geen enkele bergtop is zonder scheur en een groot gedeelte van den toen reeds gereed zflnden weg is in het ravfln gestort. Toch geeft men den moed niet op en men hoopt nog den weg over Kintamani en Panalokkan te kunnen leggen. Het is wel jammer, dat er thans weer oponthoud is, want vanaf de Zuid was Kintamani al zeer goed per auto te bereiken. Vanaf de Noord is hét traject tot Klampoeak nu geheel en al gereed, en voor auto's berfldbaar.
Het mooie van dit werk is wel dat het geheel is uitgevoerd — uitgezonderd eenige horinzontale gedeelten — onder een voortdurende helling van 1 op 20, in graden, onder een hoek van 2°.B. Be bochten zfln zuivere cirkelbogen, met een straal van minstens 20 M., voorts heeft men zooveel mogelflk getracht, den weg in de berghelling uit te graven, waardoor een gering gevaar voor afstorting bestaat. Ook is het opmwkelflk dat men op een weggedeelte van 22 paal slechts een brug ontmoet.
Het gedeelte dat uu gereed is, is tot stand «bracht met heerendienstplichtigen, men stelt zich voor het overige met vrfle koelies af te maken om op die wflse geregelder te kunnen doorwerken.
Als een kleine illustratie van het reusachtige werk zfl meegedeeld, dat op het traject Klampoeak-Per-gijakan (7 paal afstand) het grondverzet 264.000 M» bedroeg. Be geheele weg krflgt een lengte van 78 paal.
Wanneer de weg gereed is, zal Singaradja per auto in 4 uur vanuit Ben Passer te bereiken zfln. Dan zullen de gisten met heel wat minder tfld en moeite vaa Bah s prachtnatuar kunnen genieten.

10-06-1919

NEDERLANDSCH-INDIE DE BELANGEN VAN BALI. Wegen. Krantentitel:
De Sumatra post Datum, editie:
02-07-1928, Dag

NEDERLANDSCH-INDIE DE BELANGEN VAN BALI. Wegen.

Het bezoek dat de Landvoogd over twee maanden aan Bali wenscht te brengen zal dit eiland voor eenigen tijd in het centrum der belangstelling plaatsen. Het is dhidelijk dat verschillende vraagstukken dan opnieuw aan de orde worden gesteld, althans met nieuwe oogen worden beschouwd, schrijft Z. in het Soer. Hbl. Bali kent geen bestuursmysteries; het bestuur staat er niet voor zeer gecompliceerde kwesties welke om snelle afdoening in Westerschen trant vragen. De laatste jaren hebben, wat ons politiek beleid betreft, veel Aufklarung gebracht en wij hebben al vrij aardig geleerd dat er een massa is waaraan wij niet mogen tornen. Associatie en unificatie... wij zijn uit dien benauwden droom gelukkig wakker ge worden. En wanneer wij nu, met wat meer respect voor anderer geestelijk of nationaal bezit, de volkszaken op Bali maar rustig laten betyen naar eigen trant, niet jagen en forceeren, dan bestaat er geen gevaar voor nieuwe vergissingen als waarvan de geschiedenis van menig deel der buitenbezittingen de sporen draagt. Afslijping der kaste-verschillen, verzachting van scherpe adatvormen... het moet alles aan den tijd worden overgelaten; wü mogen daarin geen partij zijn. Toch is er iets waaraan een Westersch bestuur zich met kracht kan zetten in de stellige, zekerheid dat het met zijn bemoeienissen niets dan goed zal doen. De voortdurende toeneming der bevolking in Zuid-, Midden- en Oost-Bali stelt in afzienbaren tyd een beduidend tekort aan gronden iv uitzicht, en een Westersch bestuur dat zijn taak begrypt zet zich tijdig aan de oplossing, vooral omdat deze in zake van overbevolking, en wat daaruit voort komt niet in een handomdraai is te krijgen Ook hier vraagt de oplossing, voor zoo ver zy althans mogelyk is, geen ijselijke bekwaamheid. Het zijn tenslotte dezelfde kwesties, overal ter wereld, met dezelfde methoden. * WestJßali biedt slechts zeer begrensde landbouwjmogelijkheden; het is op kleine uitzonderingen na wat het nog niet ont gonnen gebied betreft, geen sawahjland. Maar als elders het land vol, al te vol van menschen is, dan is men ten slotte blydat er elders nog een lap grond ligt, ook al is dit geen sawah. WestJßali is nog geïsoleerd; de weg SokaJÊoeloekan, heeft die isolatie, voor wat betreft het welvarende Negaragebied, goeddeels opgeheven, maar daarmee is het Noordwestelijk deel nog niet geholpen. Een evenals overal ter wereld geldt hier het welvaarts axioma: wegen, wegen . . . wegen. Het nog goeddeels onbewoonde Noordwestelijk deel van Bali moet door bescheiden wegen bereikbaar wordeu gemaakt opdat het volk uit het dichtbewoonde Midden Bali er, naarmate de drang tot uitzwermen sterker wordt, gelegenheid tot vestigen vindt. Wij hebben thans den nog primitieven weg van Soka naar Negara, terwyl men voornemens is dien door te trekken naar de Gili-Mauoekbaai, schuin tegenQver Banjoewangi. Maar dan is eveneens noodig de weg om de Noord naar die baai, en van deze verbinding moeten nog een 40 K.M. worden aangelegd. In dit gebied liggen reeds eenige Europeesche klapperondernemingen: Telok Trima, van den heer Pownall, groot circa 200 bahoe; Soember Klampok, van den heer Remmert, van ongeveer 500 baboe; Prapat Agoeng, aan den Noordkant der Gilli-Manoekbaai, van een Chineesche kongsie te Probolinggo. De twee eerstgenoemde ondernemingen hehben water, doch Prapat Agoeng niet. Daar zijn nu ongeveer 300 koelies, en voor al die menschen. moet het drink- en keukenwater van Banjoewang worden aangevoerd ! Er is een tijd geweest dat concessiejagers zich als gieren op dit deel van West-Bali wierpen. In het oude hotel Banjoewangi zaten de heeren met eene topografische kaart vóór zich en schetsten er, lukraak, hunne aanvragen op, soms over elkaar. Zelfs klerkj es deden er aan mee, om met de concessie wat te kunnen verdienen, en dat mocht men hun niet kwalijk nemen, omdat ook gepensionneerde residenten en generaals hetzelfde spel dreven. Dat is nu uit. Op Bali mag het bestuur niet royaal zijn met uitgifte van gronden. De Baliër gaat niet van zijn eiland af, tenzij als balling, en alle grond moet voor hem worden gereserveerd. Er zal een tijd komen dat voor iederen bahoe, zelfs al is ze van zeer betrekkelijke waarde, een mannetje klaar zal staan.
Nu heeft het,bestuur dit in de laatste jaren terdege ih het oog gehouden; men neeft aangestuurd, waar hiervoor de gele genheid bestond, op het laten vervallen van vroeger uitgegeven doch niet in ex ploitatie gebrachte consessies, en er worden geen nieuwe uitgegeven. Wat daar thans in ondernenr. ing-exploitatie is—men zag het uit de zeer korte opsomming hierboven—is niet zóó groot dat het meetelt. Bovendien doen. een paar ondernemingen daar deugd; er zijn zoovele „stations" welke het pad voor den trekkenden Baliër markeeret op den weg naar de plaats waar hij zich wil neerlaten. Hij heeft niet veel aansporing noodig, de Balier heeft economisch instinct. Wy zouden vooral willen aanprijzen: de transmigratie niet te prikkelen door het geven van voorschotten aan hen die naar nieuw gebied trekken. De ervaring heeft, vrywel overal in Indië, zekere lessen gebracht. Vooral deze: dat een uitzwermend kolonist iemand moet zijn met minstens het normale kwantum energie, en die terdege den prikkel der omstandigheden voelt. Wanneer men slappe individuen naar eenig nieuw gebied zond, mislukte de kolonisatie. Het zich scheppen van een bestaan in pas ontgonnen land, en geheel los van de streek van herkomst, vereischt yver en zekere energie. Door het geven van toelagen en voorscholten schakelt men die beide onmisbare eigenschappen uit; men biedt slappen elementen door geldelijken steun de gelegenheid, eveneens transmigreeren. Aldus tast men het succes der kolonisatie aan en sterker naarmate men individuel een grooter voorschot of toelage geeft. Dan fokt men een asyl, en geen kolonie. Het Gouvernement zorge alleen voor het goed bereikbaar zijn van het nieuwe gebied door den aanleg van wegen, geschikt voor asverkeer. En overigens wachte men kalm de onvermijdelijke volksver plaatsing af. Hoe minder deze door Overheidsbemoeienis wordt geleid, hoe beter. Is zij noodzakelijk, dan slaagt zij van zelf. Wanneer wij den blik naar West-Bali richten dan zien wy dus dat uit een oogpunt van tydige voorziening zoo spoedig mogelyk moet worden begonnen met het aanleggen van wegen, zoowel om de Zuid als om de Noord, naar de Gili-Manoek-baai. Er schijnen personen te zyn die van deze baai aan Straat Bali overdreven verwachtingen hebben. Althans de hoofdingenieur Meyers, die als inspecter Bali bezocht, opperde zelfs de idee: dat de Gili-Manoek-baai de haven van een goed deel van Bali zou kunnen worden. Insiders halen hierover de schouders op- Zij zeggen dat slechts een, smalle vaargeul toegang tot die baai geeft en dat zy alleen is te gebruiken als landingsplaats van een overzetveer. Banjoewangi — Bali v. v. Maar men stelle zich van de Gili-Manoekbaai vooral niet te veel voor. Bovendien heeft zij als achterland eene reusachtige rimboe. Wil men ook hier succes hebben, dan verlieze men de dimensies niet uit het oog en houde zich aan kleine middelen. Zeker is het dat nooit de Gili-Manoek-baai kan worden uitgespeeld tegen de voorzieningen welke ter reede Boeleleng noodig zijn.

UIT OOST.-JAVA. (Van onzen correspondent.) Banjoewangi-Bali. Krantentitel:
De Sumatra post Datum, editie:
10-09-1929, Dag

UIT OOST.-JAVA. (Van onzen correspondent.) Banjoewangi-Bali.

Bali trekt meer en meer de aandacht van het groote tourisme en het reageert daarop door verbetering van hotels en pasanggrahans, een behoorlijk wegen&telsel en exploiteeren van ethnografica en volksgebruiken, geheel zooals men dat van een touristenoord kan verwachten. Dat alles, wanneer de tourist er i s. Om er te komen bajft men aangewezen op de scheepsverbinding per K.P.M, hetzij van Soerabaja, hetzy van Banjoewangi uit. Dit zeereisje, hoe kort ook, schrikt menigeen nog af van een bezoek aanßaii en het is dus geen wonder, dat men reeds meermalen heeft uitgezien naar een korte oversteek over straat Bali. Niet lang geleden is de Directeur der haven van Soerabaja, onder wien ook de haven van Binjoewan^i ressorteert, nog ter plaatse geweest, om de mogelijkheid van een ferry verbinding met Bali te bestudeeren.
V<ïor wat Bmjoewangi zelf betreft, behoeft die mogelijkheid niet meer be studeerd te worden. In begin 1928 is door een uitgebreide commissie uitgemaakt, dat het goederenvervoer geen omvaug heeft of in de naast bereiken zal, dut . grondige v betering van Banjoewaugi's haven g ka i binding te scheppen, die het m maken mat de airo in Banjoewangi a bo)rd te rijden en aai den overkant op Bali er af, moet dus voorloopig terzijde gelegd worden. Aan de Batizijde is de situatie veel beter. Men heeft daar, op aanwijzing van den <, directeur der haven vaa Soerabaja opraetins*en verricht in de Gili - Manoekbaai, welke uitwezen, dat m?n daar met matige ko.tenecn aanlegplaats zou kunnen maken. D^ overvaart zelf van Banjoewangi naar Tjekikr in de Gili Mauoek-baai zou dan maar 20 minuten duren, tegen thans de overvaart naar Tjoepsl 2 uur. Tegen weg-aanleg van Tjekik naar Tjoepel bestaan geen bezwaren en vanuit Tjoepel heefc men nu, onder leiding van den voortvarenden assistent resident v. Bülow, reeds een 8 meter breede weg aangelegd of verbeterd naar Negara, vanwaar men weer aaagesloten is op den Passar en het verdere wegennet van Bali. De bruggen zijn hier en daar nog wel erg primitief, maar dit geheele traject is toch te berijden. Het eenige obstakel in deze ideale oversteek, die een groot deel van den touristenstroom over. Banjoewangi zou leiden, vormt de absoluut verzande haven in die plavts zelf en he zal nog jaren lang duren, voordat verbeter.ng daar de ferry verbinding mogelijk zai m.k?n.

De autobus op Bali. Krantentitel:
Nieuwe Rotterdamsche Courant Datum, editie:
20-12-1929, Ochtend

De autobus op Bali.

De veiligheid van den weg bedreigd.
De op Java bekende Tan-autobussen zullen binnen enkele weken ook op Bali hun intrede doen. De Locomotief verneemt, dat de firma Tan voor Bali en Lombok aangevraagd heeft, haar autobusexploitatie met een honderd autobussen in dit gewest te mogen uitbreiden, waarop onlangs een gunstige beslHslng is genomen. Binnen zeer korten tijd zullen reeds de eerste dezer bussen op Bak gaan rijden en de vele Balische. Chineesohe en Arabische autobushouders, welke thans reeds hoelanger zoo meer autobussen laten rijden, concurrentie aandoen.
Wat den toestand van het oogenblik betreft, reeds nu zijn er velen, zoo vertelt het blad dle hun autobussen dikwijls met verlies moeten rijden, daar het toenemende aantal, vooral in het afgeloopen jaar. de tarieven steeds naar beneden heeft doen gaan. Wanneer men het verkeer op de groote wegen, in vergelijking neemt met ongeveer een Jaar geleden, dan kan op zijn minst van een 200 pet. toeneming in intensiteit gesproken worden. De kwestie van strenge bepalinzen ten opzichte van dit verkeer, wordt, dan ook zeer urgent en het Is te hopen, dat bij de a«. decentralisatie in Januari 1930. de verschillende locale raden hun aandacht hieraan zullen wijden.
Zooals thans op de groote wegen buiten de desa's wordt gereden door autobussen en particuliere huurauto's is vaak een schandaal, en er gaat dan ook geen dag voorbij of aanrijdingen zijn hiervan het gevolg. Vooral op de twee groote wegen van Singaradja naar Den Pasar, waar in het gebergte deze wegen veel bochten en kronkelingen vormen, slaat men met angst dikwijls gade. hoe autobussen elkaar met een 60 a 70 K.M.-vaartje voorbiisulzen zonder signalen te geven. Waarlijk, een speciale motorbrigade, die toezicht op het verks?r uitoefent, zal hier geen sinecure genoemd kunnen worden.

Veerdienst op Bali. Soerabaja-BanJoewangi-Tjoepel. Krantentitel:
Het Vaderland : staat- en letterkundig nieuwsblad Datum, editie:
16-08-1932, Avond

Veerdienst op Bali. Soerabaja-BanJoewangi-Tjoepel.

Dé correspondent van het Soer. Hbl. te Banjoewangi schrijft: Dezer dagen zal een veerdienst op W. BaU «orden geopend, waartoe van particuliere zijde het initiatief is genomen. De bedoeling is een geregelde dageUjksche verbinding te onderhouden tusschen Banjoewangi en de West-BaU» havens Tjandikoesoema en TJoepel voor personen- en stukgoederenvervoer Het plan is, te varen in aansluiting op den Soerabaja-sneltléln. welke bier om half twaalf vertrekt en om 2 uur aankomt. Bovendien zal getracht worden, een deel van het transport van West-Bali-slachtvee naar den Oosthoek» welk transport geheel over Banjoewangi gaat en in handen is van het Banjoewangische Prauwenveer aan zich te trekken. Voor dit doel Is een vroegere communicatie-boot van de Stoomvaart Mij .Nederland" te Soerabaja aangekocht voorzien van een 24 P.K. motor, kunnende loopen een g-mijlsvaart. welk scheepje op eigen gelegenheid de reis naar Banjoewangi ondernam en reeds hier is gearriveerd. Met het oog op de beschikbare dek-oppervlakte zullen maximaal 20 passagiers mogen worden meegevoerd. - In verband met de in Straat BaU gedurende den Oostmoesson loopende stroomen, zal in de aan den onder» nemer uit te reiken vergunning velllgheidshalve worden bepaald, dat ln het tijdvak Juli—December de oversteek zooveel mogelijk moet plaats hebben ln de richting Penglnoeman en daarna langs den Ballwal te koersen naar de meer zuidelijk gelegen aanlegplaatsen Tjandikoesoema en Tjoepél. Slechts in eerstgenoemde plaats ls een steiger aanwezig, welke werd gebouwd door het.Prauwenveer, doch waarvan ook voor dit doel gebruik zal kunnen worden gemaakt Het eventueele sapi-transport zal dan plaats hebden door middel van te sleepen vee-prauwen. Hiermede is voor de eerste maal daadwerkelijke uitvoering gegeven aan de sinds vele jaren hangende en van verschillende zijden geopperde plannen voor het scheppen van een veerdienst op den Ball-oVerwal v.v. o.a. werden indertijd door KJPJM. en SH. hiertoe rendablliteltsberekeningen opgesteld en de plaatselijke situaties i opgenomen. Wij herinneren aan de ln verband hiermede verrichte opmetingen in de Wlih-Manoekbaai — een zelfs voor groote schepen zeer gunstige ankerplaats, welke baai echter te ver Noordelijk (40 KJMJ) van het vee-centrum Negara is gelegen, om in aanmerking te kunnen komen voor exporthaven. Mede door de vele daaraan verbonden moeilijkheden van nautlschen en technlschen aard. kon de rendabiliteit van een dergelijke onderneming nlet worden aangetoond. Het tot stand komen van een dergelijke verbinding is van veel belang voor W. Bali en Oost-Java en voor het toeristenverkeer, dus kan daarom slechts worden toe» gejuicht.