3-6-1945
Vertrek naar Semarang! Onder leiding van mevrouw de Blot.
Daar werd alle bagage op vrachtauto’s geladen, waarna we 3 uur moesten
lopen door gloeiende
straten. Om 4 uur kwamen we in kamp Lampersari aan, een huizenkamp
ditmaal.
Scherpe contrôle en fouillering. Veel vrouwen geslagen met stok of sabel.
Ik verstopte mijn zilveren rijksdaalder in het gras en dat lukte.
Ons adres is nu: Hoofdmangga 64. Een voorgalerijtje van 2 – 4 m en één
derde van de aangrenzende
kamer. We wonen met zijn 22-en in een piepklein huisje!
Tot “troost” kregen we een bordje “hutspot”.
4-6-1945
Het tweede Solo-transport kwam binnen.
7-6-1945
Roelie’s verjaardag! We vonden enkele oude bekenden terug: mevrouw Vink
en Bep van
Wijk. Een droevig bericht: Mevrouw de Weeger was overleden. Wat zielig
voor haar kinderen
in Holland.
De mensen, bij wie nog geld gevonden was, moesten voor straf de hele dag
in de brandende
zon staan. Gelukkig dat ze het geld, dat mam verstopte in het hoofd van
het negerpopje, niet
vonden. Verder wordt er als straf voor het smokkelen al enige tijd geen
suiker meer uitgedeeld.
We krijgen hier kleine beetjes djagoeng, rijst en pap. Woutertje een
halve portie rijst
en een halve portie nassi-tim.
19-6-1945
Vandaag moest ik voor het eerst mee gaan “sprieten”, d.w.z. een stuk
grond bewerken, dat
een drie kwartier lopen van het kamp af ligt. Ik kwam weer bij de
patjolploeg. Hard, zwaar
werk, met als enig voordeel iets meer eten.
Voor Wouter en mam hebben we een ledikant weten te veroveren. Nu hoeven
ze tenminste
niet meer op de vochtige grond te liggen. Bij juffrouw de Bruin-Ouboter
hielden we een
kerkdienst. De toko is voorlopig gesloten. Van kennissen hoorden we, dat
tante Hettie Dake
en Het in het Halmahera-kamp zitten, het tweede vrouwenkamp van
Semarang. Jaap en
Maart Dake in Bankong, een groot jongens- en mannenkamp.
25-6-1945
Er gaan geruchten, dat de Amerikanen bij Soerabaja en Madoera zijn en
een ultimatum gesteld
hebben, dat binnen 36 uur beantwoord moet zijn.
De Sprieten hebben twee dagen vrij gekregen. We mochten weer een
briefkaart schrijven.
Het is 's morgens bar koud. Paul en Wouter hebben bacillaire dysenterie.
In plaats van pap krijgen we tapioca-meel, waarvan we in de keuken met
wat kokend water
een papje mogen roeren.”Glaspap”. Mevrouw Poulus is kortgeleden aan
diphterie gestorven.
Arme Siebke!
8-7-1945
De Sprieten hebben nu twee-en-een halve dag vrij. Voor militaire
oefeningen?
Nu tweemaal per dag pap, verder een beetje rijst en watersoep. De toko
is gelukkig weer
open. We konden uien, lomboks, pisangs, koffie en thee krijgen.
De Asia-pap is afschuwelijk. Af en toe bakken we clandestien (streng
verboden) op een
vuurtje achter het huis een tapioca-koek. Laatst hebben we van een
vogeltje, dat uit zijn nest
gevallen was, bouillon getrokken. Op het Sprietenveld wordt er geregeld
jacht gemaakt op
134
kikkers en slangen. Laatst ben ik met nog een paar andere mensen
geslagen, omdat we wat
groente meenamen.
17-7-1945
Heleen’s verjaardag. Bep van Wijk en mevrouw Vink kwamen feliciteren. We
konden miniatuur-
koekjes met Rode-Kruis-krenten en wat koffie-klop presenteren.
Mevrouw Jansen van Raay en Heintje deden ook mee. Heleen kreeg van Bep
een lepel met
een omslagje, van mam een zakdoek met een geborduurde H (Roelie en ik
kregen er ook
één), van mij een bamboelepeltje, van Roelie een bekerhoesje en van Paul
een houten vruc htenschaaltje.
We hadden wat rijst opgespaard en zo goed en zo kwaad als dat kon wat
nasigorèng1
gemaakt. Mmmm!
De geruchten zijn weer best: Voor Augustus zal heel Indië vrij zijn.
Juliana zal in September
gekroond worden. Koningin Wilhelmina is weer in het Loo. Er zijn overal
in Nederland grote
gaarkeukens.
22-7-1945
Er kwamen zeven “vliegende forten” over. Ze bombardeerden om half 2 de
haven.
Iedereen moest naar binnen. Alles potdicht! Jan de Mepper liep achter de
huizen langs om te
controleren. De Sprieten, die toen op het veld waren, vertelden later,
dat ze de bommen hadden
zien vallen. Verder beweerden sommigen, dat ze op een wachthuisje de
woorden “Redding
nabij.” hadden gezien.
Er is een leuke gewoonte ontstaan: Als de Sprieten thuiskomen van hun
werk en het kamp
binnenlopen, hoor je van straat tot straat zingen: “De sprieten komen
thuis! De sprieten komen
thuis!” En dat klinkt toch zo leuk!
23-7-1945
Vannacht weer een bombardement, lichtkogels en mitrailleurvuur.
28-7-1945
Weer luchtalarm. De spanning stijgt.
4-8-1945
We kregen 1 ei, 1 pisang en uien. Bij de uitdeling schijnt er veel
gestolen te zijn.
Mam heeft geelzucht. Roelie moet nu ook sprieten. Wouter is laatst aan
de overkant in een
diepe sloot gevallen. Heel vies en met een dikke buil werd hij
thuisgebracht.
Hij zit nu weer aan het touw. Heleen heeft influenza.
Af en toe loop ik even bij Joop Bouman aan, een aardige meid. Veel
mensen hebben dikke
oedeembenen en rode vlekken door het vitaminegebrek. Sommigen zakken
onder het lopen
telkens door hun knieën. Een rot gezicht!
In ons tuintje groeien nu krokot ( Japans soort postelein), gondola (een
raar soort bladgroente)
en oebi. De soepgroente vullen we verder aan met papaja-bloemetjes en
jonge pisangbast
en soms knop. Brrr!
Mevrouw Groenewegen maakte een poos terug een mooi kookplaatje voor ons
van een uitgeholde
baksteen en een spiraaldraadje, dat mam in Tjihapit uit de föhn haalde
en verder
meesmokkelde. We hebben er veel plezier van. 's Nachts om 4 uur schakelt
mam het in met
1 gebakken rijst met uien knoflook, eieren, ketjap, trassi, en sambal.
135
een grote pan water erop en om 6 uur kan het hele huis een lekker kopje
“koppie toebroek”1
drinken.
13-8-1945
Vandaag trokken de sprieten er weer op uit, alsof er niets aan de hand
was. We kregen geen
pap, maar djagoeng. Er reed in de stad een meneer langs op een fiets.
Hij riep ons wat toe. Ik
verstond het niet, maar sommigen zeiden, dat hij riep: “De oorlog is
afgelopen!” Het werk
werd niet door sirenes verstoord, maar er gebeurde wel iets anders, wat
vreemd was. Alle
vrouwen, die bij de jongens en mannen , die ook op het land werkten,
familie hadden, mochten
even naar hen toe gaan om hen te spreken. Dat gaf me een blijde
consternatie! Moeders
spraken hun zoons, broers hun zusjes, enzovoort. En dat alles dank zij
de “goedheid” van de
Jap natuurlijk.
14-8-1945
Verjaardag van oma Willie Bosman. Hoe zou ze het maken?
Vandaag hoefde ik niet te sprieten. De anderen kwamen echter met
opgewonden verhalen
thuis, dat de oorlog afgelopen was, dat er op het hoofdkwartier een
belangrijk telegram ontvangen
was en dat de dames van de Poel en Jaarsma zich daar moesten melden. In
spanning
brachten we de avond door, maar we hoorden niets meer. Mam en ik liepen
die nacht een
paar uur de fushinban2.
15-8-1945
Er kwam een Europeaan in een auto’tje het kamp binnenrijden. Het bleek
later een Deen te
zijn. Er kwam een Jap naar hem toe, die hem wat toebrulde. De Deen zei
iets en kreeg
meteen een klap in zijn gezicht. Maar de man was ook niet gek en gaf
meteen een klap terug.
Het was een verrukkelijk gezicht! Hij ging het kantoor binnen en liet de
verblufte Jap staan.
We waren vreselijk nieuwsgierig, wat er verder zou gaan gebeuren, maar
alles bleef rustig.
Na een poos werden echter alle Hantijo’s3 bij elkaar geroepen en volgde
de grootse mededeling:
“Gistermiddag is er om 4 uur te Genève de Japanse capitulatie getekend!”
Algemene
blijdschap en dankbaarheid trilde door het hele kamp.
's Middags werden er grote hoeveelheden gele en rode zuurtjes uitgedeeld.
Men zei, dat het
een geschenk van de Chinezen was. Heel aardig en welkom!
Van het Halmahera-kamp kwamen er wat berichten door. Bep vertelde, dat
tante Hettie gestorven
was en ook anderen hoorden doodsberichten. Dat tempert de vreugde wel
wat. Men
zegt, dat de bezettingstroepen de 18e Augustus komen.
Mam las ons een danklied voor. Ik was doodmoe.
16-8-1945
We kregen 2 ons suiker per persoon. Dol!
Eén van de Japse hoofdofficieren, bijgenaamd “Sientje”, deed of er niets
gebeurd was, bulderde
en sloeg er weer eens lustig op los. En beweerde, dat het allemaal niet
”waar” was.
Och, de laatste stuipjes!
De Sprieten hoefden niet meer weg. Nooit zal er meer gezongen worden:
“De Sprie ten komen
thuis!” Toch wel een opluchting, want het was zwaar werk.
1 gemalen, ongefilterde koffie. Wordt klaargemaakt in een beker met
suiker en heet water.
2 ( nachtwacht) (Japans)
3 blokhoofden (Japans)
136
Het gedèk wordt van binnen en van buiten bestormd, want vele inlanders
komen etenswaren
en fruit aanbieden in ruil voor kleren en oude lappen. Wat kleding
betreft, zijn die mensen er
dan ook wel ellendig aan toe. Een paar vodden of goenizakken1 is alles
wat ze aan hebben.
Er wordt streng gewaarschuwd niet uit het kamp te “bollossen2”, maar op
de bezettingstroepen
te wachten, daar er overal gevaar is van extremisten.
De zieken zullen het eerst vertrekken, voorlopig naar het grote
St.Elisabeth’s Ziekenhuis en
later naar Australië.
17-8-1945
Er kwamen zes vliegtuigen over, waarvan er twee enkele malen vlak over
het kamp cirkelden.
Duidelijk was het rood-wit-blauw aan vleugels en staart te zien.
We stonden buiten onszelf van blijdschap op de straat te wuiven en te
juichen. In een oge nblik
verschenen er 6, 7, 8 zorgvuldig bewaarde en verstopte vlaggen, die men
breeduit over
de straat legde om het aan de piloten duidelijk te maken, wie we waren.
Dol, dol, dol waren we! Van het kantoor kwam weer de opdracht: “Rustig
binnen blijven.”
Volgens de geruchten komen morgen van Mook en de bezetting. Mensen van
de politie en de
Staatsspoor zouden al vrij gelaten zijn. Binnenkort komen er meer
doktoren voor de kampen.
Mam zal nu voor haar geelzucht 2 ons suiker krijgen. Heleen is nog erg
slap en Roelie heeft
weer last van haar buik. Ik zelf voel me niet zo slap meer. Ik woog me
op de grote rijstweegschaal
in de keuken: 47,6 kg.
We kokkerellen allerlei wonderlijke gerechten bij elkaar en eten, nee
smullen de hele dag.
Eindelijk fruit, eindelijk vlees en ei en zoveel andere heerlijkheden,
die we eeuwen gemist
hebben. De varkens, die de Jappen voor zichzelf gefokt hadden zullen nu
voor onze gaarkeuken
geslacht worden.
22-8-1945
De geruchten van de 18e Augustus waren niet waar. Wel is er op die dag
voor vrede getekend
in Manilla. Er gaan nieuwe geruchten over een “Amerikaanse-Indonesische
Republiek”,
misschien om de bevolking rustig te houden.
Vandaag zijn de ernstigste zieken naar het grote Ziekenhuis gebracht.
Gistermorgen kwam er weer een vliegtuig met rood-wit-blauw op de staart
over.
Vandaag schijnt de Japanse bezetting voor dit kamp aangekomen te zijn om
ons te besche rmen
tot de nieuwe bezetting komt. “Sientje” is ook al weg.
Vannacht hadden mam en ik wacht van 11 uur tot 1 uur. In die tijd hebben
we een broodje
van Asia-meel au-bain- marie gekookt op onze steen. Het is heel lekker
geworden. De laatste
dagen is er veel meel binnen gekomen. Gisteren kregen we geen pap, maar
50 g meel. Vandaag
100 g meel èn pap. In plaats van de djagoeng een halve portie rijst meer,
dus in het geheel
330 g rijst. Nu kunnen we vanmiddag en vanavond rijst eten. Van ons meel
heb ik twee
broodjes gekneed en tot een lobakkoek3 gebakken. Vooral Roelie is daar
zo dol op. Paul
bracht heerlijke soep mee van de gaarkeuken met groente, vlees en
bouillon. Gisteren kregen
we 1 ons witte en 1 ons bruine suiker. Wat zijn ze goed voor ons!
Een paar dagen kregen we klappers voor het hele kamp: 1 klapper voor 14
personen!
Wij boften met ons grote gezin, we kregen bijna een halve klapper. De
dop hebben we doorgezaagd
en verloot. Mevrouw Geisler en wij troffen elk een helft. Van het
vruchtvlees heb-
1 rijstzakken
2 uitbreken
3 rettich, een soort lange radijs
137
ben we santen1 gemaakt en die deels bij pap en deels bij de koffie
gebruikt. Erg lekker! Van
de ampas2 heb ik seroendèng3 gemaakt, die ook goed smaakte.
Wouter is net wakker geworden. Roelie zit hem een pisang-goreng4 en een
stuk lobak-koek
te voeren, waar hij dol op is. Hij kruipt al zelf zijn bed uit en kan
ook zelf op de pot gaan zitten,
als zijn broekje niet al te lastig dicht zit. Hij praat al zo leuk. Hij
kan al heel grappig
zeggen: “Hallo jongeluitjes!” Maar ons meneertje kan soms ook een lastig
willetje hebben,
waartegen mam steeds moet vechten. Hij kan ook enig voor “Nippon” spelen
met een stok.
Verder is hij nog altijd dol op bloemen, “noppen”, stokjes en blaadjes.
Wat zal pappie grote
ogen opzetten, als hij je terugziet en wat zal hij dol op je zijn! Wat
verlangen we toch allemaal
naar die dag.
Maar onze eerste wens is nu, dat de Jappen weg gaan, helemaal weg en dat
we vrij zijn.
Maar daarvoor moeten we nog even geduld hebben en blijven vertrouwen op
God. Gelukkig
zijn we allemaal weer gezond.
23-8-1945
Er kwamen weer twee Lockheeds over met rood-wit-blauw op de staart. Ze
gooiden pamfletten
uit. Weer lagen er in een mum van tijd vlaggen op de straat.
Tekst van de pamfletten:
“Afgevaardigden van de Keizer van Japan zijn te Manilla gearriveerd op
het Hoofd kwartier
van Generaal Mac Arthur om de documenten te tekenen voor het beëindigen
van de oorlog
in de Pacific. Leden van de Japanse keizerlijke familie zijn uit Japan
vertrokken naar China,
Mantsjoerije en andere fronten om toe te zien, dat de Japanse
strijdkrachten overal het bevel
gehoorzamen om de strijd te staken. De Keizer heeft de veiligheid van
alle geallieerde
krijgsgevangenen en geïnterneerden gegarandeerd en de onmiddellijke
verstrekking van
voedsel, kleding en medicijnen beloofd. Op vele plaatsen in de Pacific
hebben Japanse
commandanten de geallieerde krijgsgevangenen en geïnterneerden reeds in
vrijheid gesteld.
Balikpapan, 21 Augustus 1945.”
Om 1 uur kregen we 100g ongekookte rijst, uien en ieder een hele
pannekoek. Mm!
Bep kwam ook nog even langs. Er wordt aan het gedèk veel gesmokkeld,
hoewel het gevaarlijk
is vanwege de extremisten. In de badkamer van de buren houden ze nu een
kip. Af en toe
hoor je hoerageroep en gezang, misschien als vooroefening voor de
verjaardag van onze Koningin
Wilhelmina op 31 Augustus. Wat zal die vrouw ook moeilijke jaren achter
de rug
hebben.
Morgen krijgen we 400g rijst, 100g meel, djagoeng, 500g groente, verder
vet, vlees en suiker.
We zijn dolblij en opgewonden. Een interneringskantoor zal voor ons
zorgen, wat kleding,
voedsel en huisvesting betreft. Vanmiddag zat iedereen vuurtjes te
stoken en allerlei
lekkers te koken.
Vanavond hebben we stukken opgestapeld gedèk weggesleept. Daarna ging er
iemand met
een trekharmonica over de straat en een hele stoet volgde al zingend:
“Hojo, hojo! O, schitt’rende kleuren.., Kent gij het land..., Die mooie
molen...,
Sarie Marijs..., Rats, kuch en bonen...” Voor het huis van ds. Stegeman
(8e Mangga)
1 vocht van geraspte en uitgeperste kokos; ook wel kokosmelk genoemd
2 resten van de uitgeperste kokos
3 gebakken kokos
4 gebakken banaan
138
stond alles stil. Even zweeg iedereen en toen klonk heel mooi het
Wilhelmus en ook het bekende
couplet: “Mijn schild ende betrouwen”. Wat was dat prachtig! Het werd
niet uit volle
borst meegezongen, maar diep uit het hart. Zo ontroerend mooi!
Daarna trok de stoet weer verder. Zo even hoorden we het Wilhelmus nog
een keer.
Mam heeft vanavond het lied: “Dankt, dankt nu allen God” voorgelezen en
daarna hebben
we het gezongen, samen met mevrouw Geisler en mevrouw Jansen van Raay.
Een fijn einde
van een fijne dag.
26-8-1945
Zondag. Vanmorgen heeft mam ons psalm 107 voorgelezen. Mooi en
toepasselijk, juist voor
deze dagen. Vanmiddag hebben we Bep uitgenodigd om bij ons te eten.
Heel gezellig en lekker. We krijgen nu genoeg te eten: rijst, meel,
suiker, olie, pisang en katjang.
Een volle maag is een heerlijk gevoel.
Sinds 3 dagen wordt het gedèk van buiten weer bestormd door inlanders
met allerlei eetwaar.
Dat ruilen ze tegen lappen, kledingstukken en vodden. Ik heb er ook al
dapper aan meegedaan.
De oude lappen van de vuilnishoop van Solo waren gewassen en kwamen goed
van
pas. Ik kreeg ervoor: goela djawa, klappers, een kipje, pisangs, uitjes,
lomboks en een ketimoen.
Voor een oude jurk van mam een mooie dikke kip.
We genieten met volle teugen van al dat eten, maar zijn toch voorzichtig,
want heel veel
mensen zijn al ziek van teveel en te vet eten. Ook komen er vaak Indo-
en Chinese vrouwen
aan het gedèk, die zomaar van alles uitdelen: suiker, koekjes, koffie,
ketella, gekookte rijst,
enzovoort. Echt aardig, dat ze ons zo ook wat willen helpen. Ik kreeg
van hen suiker met
koffiepoeder er door.
Met Bep aten we rijst met gebakken kip, ketimoen, seroendeng, bouillon
en sajoer van waloe1
en tempé. Als toetje hadden we een vruchtenslaatje van pisang, djeroek
en mangga 2.
Verrukkelijk! Bep genoot ook.
Ons jonge, pasgekregen duifje zat bij ons en at ook wat rijst mee. Een
leuk, tam diertje. De
donsjes zijn weg en de veertjes komen door. We hebben het Yksi genoemd,
één van de vogelnamen
uit het boek van Niels Holgerson.
Nog iets belangrijks: gisteren kregen we een briefkaart van Friso,
waarin hij o.a. schreef, dat
Akka nog leefde en bij hem was. Een verrassing voor ons allemaal.
Om wat hij verder schreef, zijn we ook zo blij:
“Mamie tertjinta, saja baik dan gemoek. Saja tinggal sama oom Henk, oom
Giel. Tida banjak
kerdja. Boeroeng Akka ada. Akka djoega baik. Saja tida ada sekola. Sini
senang betoel. Pakejan
tjoekoep. Makanan djoega baik. Saja soeka lekas ketemoe sama mama dan
papa. Tabééé.
Ba njak tjoem dari Friso Bosman”. (21 Mei)3
De andere mensen hier in huis hebben nu ook bijna allemaal een
briefkaart gekregen.
Er worden er nog steeds uitgedeeld, dus....wie weet!
In haast alle straten hangt nu een vlag, een prachtig gezicht! Er zijn
de laatste dagen al heel
wat Blanda-Indo mensen de poort uitgegaan, tenminste diegene, die buiten
bij familie of
kennissen een onderkomen kunnen vinden. De nieuwe bezetting is er nog
steeds niet, maar
de houding van de Jap tegenover ons is heel erg veranderd.
1 Soort pompelmoes
2 Wat afgeplatte, ovale vrucht. In het Nederlands mango.
3 Lieve mammie, ik maak het goed en ben dik. Ik ben hier samen met oom
Henk, oom Giel. Ik werk niet
veel.Onze vogel Akka is hier. Akka maakt het ook goed. Ik ga niet naar
school. Ik voel me hier heel prettig.
Voldoende kleren. Het eten is ook goed. Ik wil graag mijn moeder en
vader spoedig weer terugzien. Dáááág!
Veel zoentjes van Friso Bosman.) (21 Mei)
139
Vanmiddag moesten alle volwassenen bij het kantoor aantreden, want er
zou iets belangrijks
worden meegedeeld. Men zei, dat het de laatste order van de
Nippon-autoriteiten zou zijn,
maar dat was het helemaal niet. Het ging over dankbaarheid, dat we zo
goed beschermd waren
en deze tijd zo goed doorstaan hadden. Zo moesten we ook doorgaan in de
toekomst.
Allemaal onzin. We zijn blij, dat we er niet voor naar boven zijn
gegaan.
4-8-1945
Via het Rode Kruis eindelijk een briefje van pappie gekregen. Allemaal
goede berichten.
Morgen komt de nieuwe bezetting, we mogen niet meer de poort uit.
Op 3 Augustus en ook vandaag kwamen er weer vliegtuigen over.
Ik voel me een beetje ziek, misschien door het Chinese eten, dat we
kregen.
8-8-1945
We ontvingen nog een briefje van pappie, waarin hij schreef, dat we
“thuis” op hem moesten
wachten en hem niet in Tjimahi moesten zoeken. Wat zou hij met dat thuis
bedoelen? Het
was fijn zijn eigen handschrift en handtekening weer te zien en te
weten, dat hij gezond is en
het goed maakt. We hebben allemaal wat teruggeschreven, zelfs Wouter.
Gisteren is eindelijk de bezetting gekomen. Bep en mevrouw Platteel
woonden dat grootse
ogenblik bij. Het Wilhelmus werd gezongen en onze vlag werd gehesen.
Er is ook bericht van de broer van mevrouw Jansen van Raay en van meneer
Groenewegen.
We ontvingen een maleise briefkaart van pappie. Helaas komen er ook
doodsberichten en dat
geeft wel een domper.
10-10-1945
Er gaan al vele mensen weg: fam. Reddingius, fam. Geisler en vele
Blanda-Indo’s.
Er zijn ook al vele officiële transporten begonnen naar Soerabaja. Over
een poosje naar Malang
en dan misschien naar Batavia en Bandoeng. Voor de mensen van Semarang
is er op
Tjandi een wijk ingericht. Zij verhuizen vandaag.
Pappie is nu geneesheer-directeur van het ziekenhuis in hotel Homan in
Bandoeng en wacht
op ons, samen met Friso! Ze zijn al op bezoek geweest bij mevrouw
Marzynski.
Banderolles Dr.F.J. Bosman; RAPWI betekent Relief Allied Prisoners of
War and Internees.
140
De nationalistische Indonesiërs hebben het hoofdkwartier van Soerabaja
en Bandoeng bezet
en nog vele andere belangrijke punten en gebouwen. Overal zie je hun
rotvlag hangen en
dragen ze rood-witte speldjes. Als er niet gauw een grote bezetting
komt, krijgen ze werkelijk
alles in handen. Er zijn bij het gedèk soms ook schietpartijen.
Adèle van der Klei, een vriendinnetje van Roelie, werd daar ook
doodgeschoten. Heel tragisch!
Er zijn nu wel wat Engelsen, Australiërs en Brits-Indiërs, maar hun
troepen zijn niet sterk
genoeg om iets te doen. Ds. van Heerden is ook naar zijn vrouw gekomen
en woont nu hier.
Een veilig gevoel: een man in huis! De nachtwacht wordt nu door mannen
gelopen. Het eten
is goed en overvloedig. De laatste dagen kregen we zelfs brood. We
worden al wat dikker. In
de laatste magere tijd woog ik 47,6 kg (bij een lengte van 1,70m).
Haast elke dag kregen we een briefje van pappie, soms met één van Friso
erbij. En twee keer
een lange brief van Rietje Ensering. Ze werden altijd met gejuich
ontvangen. Pappie vindt,
dat we met het eerste goed georganiseerde transport naar Bandoeng moeten
komen. Daar
kijken we nu erg naar uit. In het begin leek het wel, dat we gauw zouden
vertrekken, maar nu
hebben de Indonesiërs alle spoorwegen in handen. Ze staan geen wagons
meer af voor transporten
van Blanda’s. Dus daar zitten we nog. We hadden zo gehoopt op Paul’s
verjaardag (8
October) weer bij elkaar te zijn. Toch hebben we het met hem een beetje
gevierd en lekker
gegeten. We zullen het nog eens dunnetjes overdoen, als de twee Friso’s
er ook bij zijn.
Een poos lang was er de mogelijkheid zelf om het kamp uit te gaan, maar
pappie raadde het
ons af. De reis was gevaarlijk en vermoeiend. Bovendien verloor je de
bescherming en ondersteuning
van het Rode Kruis. Mevrouw Kamerling, Wunderink, Breikers en tante Iny
Loggers zijn wel naar Bandoeng gegaan en hebben briefjes van ons
meegenomen. We stuurden
pappie f 50.-, verstopt in een spiegeltje. Een paar dagen later kregen
we een brief met f
200.- in Japans geld. We zitten niet om geld verlegen, want we hebben
veel lappen en oude
kleren verkocht, zelfs een oude matras voor f 80.- Ook is er door de
straathoofden geld uitgedeeld,
de eerste keer f 10.-,
de tweede keer f 20.- en de laatste keer zelfs f 30.- per persoon. Mam
heeft nu voor ons alle
drie bruine sandalen met rubberzolen gekocht. (die van Roelie en Heleen
kosten f 42.50 en
de mijne f 55.-) Ze zitten fijn!
Een poosje geleden ben ik 's middags heel naar geweest, net of al het
bloed uit mijn hoofd
wegtrok en ik zou gaan flauwvallen. Het ging maar niet over. Plat liggen
op mijn rug beviel
nog het beste. De volgende dag voelde ik me weer wat beter en kreeg als
medicijn een bie fstukje.
Het is gelukkig niet meer teruggekomen.
15-10-1945
Vanmorgen vroeg om 5 uur is er geschoten, zo te horen met geweren en
mitrailleurs. Het
leek erg dicht bij het kamp. We waren allemaal opeens klaar wakker. Mam
raadde ons aan
om vast aan te kleden. Zij maakte intussen een rugzak klaar met de
allernoodzakelijkste dingen
voor als er iets gebeuren mocht. Ook merkten we, dat de kraan niet meer
liep. De waterleiding
van het hele kamp was stopgezet. Men zei, dat het water vergiftigd was.
Gelukkig
hadden we uit voorzichtigheid gisteravond alle
watervaten gevuld en ook de mandibak1 was vol. Andere mensen hadden
haast niets.
Hier en daar groef men een put, waar alleen maar wat modderig grondwater
in kwam.
Van een paar mannen, die langs kwamen, hoorden we dat het schieten van
de Jappen was
geweest en maar af en toe een geweerschot van de Indonesiërs. De Jappen
hadden hier nog
1 betonnen bak, waarin water wordt gedaan voor het ‘mandiën’, baden met
emmer.
141
alles in handen en beschermden ons nog gelukkig, want soms klonken de
schoten angstig
dichtbij.
Bij het radionieuws hoorden we, dat in Batavia, Bandoeng en Buitenzo rg
de Jappen weer de
macht in handen hadden. De Nederlandse troepen concentreerden zich in
Balikpapan om van
daaruit een landing te doen op Java. Morgen (16 Oct.) zal de regering
een beslissing nemen.
Gisteren zijn er Hollandse mannen, Indo-Europeanen en een stel Jappen in
de stad opgepikt
en naar de gevangenissen Boeloe en Djoernatan gebracht door de Nationa
listen. Het was gisteren
ook erg onrustig in de kampongs om het kamp heen: gejoel en geschreeuw.
Een groot
aantal Jappen ging van Djatingaleh (Tjandi) naar de benedenstad.
16-10-1945
Weer hevig geschoten. De gevangenis Boeloe is door de Jappen ontzet. En
wat
bleek? De rebellen hadden alle gevangen Jappen (83) gemarteld en
doodgeschoten.
Er werden er zelfs 13 in de kali gevonden. De Europeanen kregen he t
vreselijke bericht te
horen: “Na de Jappen komen jullie aan de beurt!” Maar zover kwam het ge
lukkig niet, want
één van de Jappen had zich dood gehouden en was ontsnapt. Hij
waarschuwde zijn vrienden
in Djatingaleh en deze redden toen de andere gevangenen. Ze waren
woedend, toen ze zagen,
hoe hun landgenoten vermoord waren en zijn toen met ruw geweld
opgetreden tegen de Indonesiërs
en hebben zelfs licht geschut gebruikt.
17-10-1945
Gevangenen van Boeloe kwamen terug en werden hier met gejuich ontvangen.
De vrouwen
van Tjandi zijn gelukkig niet overvallen, zoals het gerucht eerst ging.
Ook zij zijn goed beschermd.
Volgens de Jappen is nu geheel Semarang in hun handen.
19-10-1945
Vannacht is de Brits-Indische bezetting hier aangekomen. We merkten er
nog weinig van.
20-10-1945
Vanmiddag zagen we een prachtige auto bij het kantoor met aan alle vier
kanten een Amerikaanse
vlag. Ook liepen er enige Britse officieren rond en bij de auto zagen we
de eerste
Gurkha staan. Er wordt telkens nog geschoten. Bij het nieuws stond, dat
Bandoeng nu ook
door Gurkha’s bezet is. Gelukkig!
21-10-1945
Vanmorgen zijn we naar de dienst van ds.Bakker geweest.
Meneer Groenewegen kwam nog even langs om te zeggen, dat zijn vrouw
vandaag weer in
het kamp zou terugkomen. Een poos ge leden is zij buiten gaan wonen,
omdat hij zijn werk
daar had. Maar op een dag moest ze vluchten voor de rebellen en is toen
naar een Indische
familie gegaan. Ze zijn helaas alles kwijt. Meneer Groenewegen had ook
in Boeloe gezeten
en vertelde gruwelverhalen. Het is triest, dat er veel doodsberichten
binnen komen.
Vandaag zagen we al vrij veel Gurkha’s. Ze hebben idiote hoedjes op, net
groene dameshoedjes.
Bij het kantoor boven hing nu de Engelse vlag. Vannacht en vandaag
hoorden
we geen schoten. Het verha al gaat, dat de Brits-Indiërs hun komst niet
hadden aangekondigd
bij de Jappen en dat er daardoor eerst op hen gevuurd was.
Laatste nieuws: In Australië liggen er grote voorraden van voedsel en
kleding voor ons klaar.
We hebben hier nog maar rijst genoeg tot half December.
Woutertje is een paar dagen ziek geweest, maar nu is hij weer zo gezond
als 2 visjes.
142
Vandaag schrijven we weer een lange brief aan pappie. Ik hoop toch zo,
dat de postverbinding
weer gauw he rsteld wordt.
Onze kip, Bellakroontje, legt elke dag trouw een ei! |
